VI - SUGLASNIK J
52. Kada se suglasnik j nalazi ispred samoglasnika i, kojemu je blizak po artikulaciji, javlja se znatno kolebanje u njegovom obilježavanju, naročito između dva samoglasnika, tako da to u pravopisu predstavlja poseban proble.
U pisanju j griješi se dvojako:
- piše se ondje gdje mu nije mjesto (bijo, vidijo, mjseto bio, vidio)
- izostavlja se ondje gdje ga treba pisati (koi, moi, mjesto:koji, moji)
S obzirom na nepostojanost artikulacije suglasnika j pored i; postoje određena pravila za njegovo pisanje, prvenstveno u položaju između dva samoglasnika kada je jedan od njih i.
- i + ostali samoglasnici;
- ostali samoglasnici + i.
53. Ka je smoglasnik i na prvom mjestu, a na drugom jedan od ostala četri samoglasnika, vrijede sljedeća pravila:
i+a,e,u
a) Ako je drugi samoglasnik a, e, ili u, piše se j:
Anđelija, Marija, Husnija, Azija, Italija, Dijana, Dalmacja, Sarajlija, materija, gimnazija, nacija, hadžija, siledžija, sevdalija, šerijat, dijagnoza, dijagram, dijalekt, dijamnt, avijatičar, brijati, pijaca, kijamet, prijati, napijati, sijati, socijalna, televizija, dijeta, higijena, oficijelan, pijetet, principijelan, aluminijjum, akvarijum, opijum, pijuk, trijumf, vijuga, pijukati itd.;
-taksija, taksiju, -ijem (prema onom:taksi), Verdiju, Verdijev (:Verdi), Gadafija (:Gadafi) i sl.
Između dijelova složenih riječi j se u ovakvom slučaju ne piše: iako, diarhija (dvovlašće), prianjati (:prionuti), arhiepiskop (arhi+episkop, ali arhijerej od: arhi+jerej), priučen, priuza i dr.
i+o
b) Ako je drugi samoglasnik o, tada se j ne piše:
dio (ali: dijela, dijelu...), dioba, cio (ali:cijel), bio, nosio, htio, volio, prionuo, iole, violina, avion, pionir, radio (ali: radija, radiju), trio (ali:trija, triju), nacionalan (ali nacija), kamion, milion (ali: milijun), idiot, biblioteka, fioka, studio (ali:studija, studiju), Mârio (ali: Mârija, Mâriju), Tokio (ali:Tokija,-ju) i dr.
Suglasnik j ostaje između i i o u vokativu i instrumentalu imenica na –ija: sudijo, delijo, zantlijo, hadžijo, kavgadžijo, zmijo i dr., sudijom, zmijom, i dr., u imenima odmila Mijo (:Mijat), Cvijo (:Cvijan) i sl. u nekim pojedinačnim riječima: vijoriti se, vijoglav, vijorog (:viti –vijem), zmijolik (:zmija) i dr.
a,e,o,u +i
54. Kada je samoglasnik i na drugom mjestu, a na prvome jedan od ostalih samoglasnika, postupa se dvojako.
božji i božiji, vražji i vražiji, zečji i zečiji, pačji i pačiji, dječiji i dječiji, čovječji i čovječiji, ovčji i ovčiji, kozji i koziji, pasji (samo tako) i dr.
nastavak j slijedi 57,58,59,60 kasnije :)))
a) Ako se osnova riječi završava na j, ono se piše u oblicima te riječi i u riječima izvedenim od te osnove:
moji (:moj), svojih (:svoj), Muji, Mujin (:Mujo), muzeji (:muzej), seji, sejin, (:seja) Grujić (:Grujo), Smajić (:Smajo), Kajin (:Kaja) rajin (:raja), tajin (:tajo), tajiti (:tajna), dojiti, dojilja (:dojka), sjajiti (:sjaj), Radojica (:Radoje), osvojiti (:svoj), kalajisati (:kalaj), izdajica (:izdaja), perajica (:peraja), Krajina (:kraj) itd .
Suglasnik j se zadržava u svim oblicima ovih i sličnih riječi u međuvokalskom položaju (mojega, svojemu, Muje, Gruje, Smaje, raje, dojenje, krajevi i sl.)
b) J se ne piše u riječima stranog porijekla, pretežno turskim, a i u složenicama:
Maida, Sait, Nail, Kain, čair, daidža, tain, kaiš, laik, analisati, naivan, neimar, seiz, reis, ćeif i dr.; naime, iznaimati, oivičiti, poigrati se, uistinu, obuimati, uigran i sl.
Ovako se postupa i u oblicima množine stranih (franscuskih) imena sa dugim o ili e na kraju (biro, rešo, kupe, defile i dr.):
biroi, biroima, rešoi, rešoima, novoi, nivoima, depoi, depoima, kepei, kupeima, defilei, defileima, bifei, bifeima, rezimei, rezimeima, atašei, atašeima i dr.
55. a) J se piše između dva i:
čiji, nučiji, noviji, stariji, veseliji; hadžiji, hadžijin, sudiji, sudijin, kadiji, kadijin, zanatliji, zanatlijin; Miji, Mijin, Iliji, Ilijin, Veliji, Velijin, Fahriji, Fahrijin, Anđeliji, Anđelijin; avlijica, činijica, ćelijica, kutijica, hartijica itd.
b) U nekim riječima, najčešće u prezimenima, suglasnik j ispada i tada se oba i sažimaju u jedno, dugo i:
Ilić (<Ilijić: Ilija), Sarajlić (< Sarajlijić: Sarajlija), Popadić (<Popadijić: popadija), Delić (<Delijić: delija), Samardžić (<Samardžijić: samardžija), Zildžić (<Zilidžijić: zildžija); hadžinica (<hadžijinica: hadžijin), komšinica (< komšijinica : komšijin), spahinica (<spahijinica : spahijin), kadinica (<kadijinica: kadijin) i sl.
56. a) J se piše u pridjevima i prilozima na –ski izvedenim od imenica na –ija i –ij:
avlijski, komšijski (pored:komšinski), sudijski, azijski, belgijski, zanatlijski, meraklijski, halvadžijski, rakijski, (h)istorijski, akvarijski (pored: akvarijumski), aluminijski (pored: aluminijumski), studijski, simpozijski (pored: simpozijumski) i dr.
b) J se takođe piše u pridjevima izvedenim nasatavkom –ij odnosno –iji:
božji i božiji, vražji i vražiji, zečji i zečiji, pačji i pačiji, dječiji i dječiji, čovječji i čovječiji, ovčji i ovčiji, kozji i koziji, pasji (samo tako) i dr.
57. a) U prostim i složenim glagolima s jednosložnim korjenom na –i, j se piše u imperative:
pij, pijmo, pijte, popij, popijmo, popijete, šij, sašij, mijte se, umijte se, lijmo, prolijmo i sl.
Tako je i kod glagola umjeti i razumjeti:
umij, razumij, razumijmo, razumijte.
b) J se piše in a kraju stranih riječi na –ijum kada se one upotrebljavaju bez krajnjeg –um:
aluminij, auditorij, akvarij, atrij, magnezij, medij, natrij, prezidij, sanatorij i sl.
58. Zbog srodnosti artikulacije suglasnika j i samoglasnika i, ovi glasovi ponekad prelaze jedan u drugi, pa se u pisanju naporedno upotrebljavaju riječi sa j i sa i:
zejtin i zeitin, Mihailo, Mihailović i Mihajlo, Mihajlović, Smailović i Smajlović, Aiša i Ajša,Naila i Najla i dr.
Oblici sa j su običniji.
59. Neujednačenost u pisanju j u međusuglasničkom položaju javlja se i pored samoglasnika e:
a) Ponekad se j piše i između dva samoglasnika kada je jedan od njih e (obično na kraju riječi):
alineja, ideja, epopeja, Odiseja (:Odisej), Koreja, Gvineja, plejada.
b) U većini slučajeva j se ne piše u ovakvom položaju:
ideal, idealan, realan, realizam, realka, reakcija, geak, Sead (ali:Sejo), seansa, maestral, poezija, koeficijent, koegyistencija, jedanaest, dvanaest,… devetnaest, bifea (bifeu, bifeom), kupea, defilea i dr.
60. Iza mekih suglasnika ć, đ i nj ne može stajati suglasnik j koji je takođe mek. Izuzetak je imenica punomoćje (običnije: punomoć).
